۲۱:۳۴  -  ۱۳۹۸/۰۵/۲۸
۲۵

پاسخ به شبهات درباره مولی در حدیث”من کنت مولاه فعلیّ مولاه”

پاسخ به شبهات درباره مولی در حدیث”من کنت مولاه فعلیّ مولاه”

نصر قم-خطبه غدیر، خطبه‌ای‌ که پیامبر اسلام(ص) در واقعه غدیر ایراد کرد و در آن علی(ع) را جانشین خود معرفی نمود. این خطبه در ۱۸ ذی‌الحجه سال ۱۰ قمری، هنگام بازگشت از حجه الوداع در غدیر خم، بعد از نزول آیه تبلیغ ایراد شد. بسیاری از عالمان شیعه و سنی این خطبه را نقل کرده‌اند.

 

حدیث غدیر بخشی از این خطبه است که در آن، پیامبر فرموده است:«هرکس من مولای (سرپرست) اویم، علی (ع) مولای (سرپرست) اوست».
درباره تفسیر کلمه مولی شبهاتی وارد شده است که در ادامه شبهات را بررسی و پاسخ به شبهات  از کتاب مفهوم غدیر بیان میشود:

«مولی» به معنای اولویّت نیست!!

محمود زعبی در اشکال بر شرف الدین می گوید: «مولی به معنای اولویّت و برتری در تصرّف در لغت عرب به کار نرفته است».(۱)

 

پاسخ

این ادعا که کلمه «مولی» به معنای اولویت و برتری به کار نرفته حرفی بدون دلیل بلکه بر خلاف واقعیات است؛ زیرا بزرگان کلام و تفسیر و لغت به این معنا برای کلمه «مولی» تصریح کرده اند:

الف – کلمات مفسّرین:

 

فخر رازی در تفسیر آیه « هِیَ مَوْلاکُمْ وَ بِئْسَ الْمَصیرُ»؛(۲) از کلبی و زجاج و ابی عبیده و فرّاء نقل می کند که معنای آن «اولی بکم» است.(۳)

 

– بغوی نیز این آیه را چنین تفسیر می کند: «صاحبتکم و اولی بکم»(۴) همدم شما و اولی و سزاوار به شما است.

 

این تفسیر نیز از زمخشری، ابو الفرج ابن جوزی، نیشابوری، قاضی بیضاوی، نسفی، سیوطی، ابوالسعود، در ذیل آیه فوق رسیده است.(۵)

 

ب – کلمات متکلمین:

 

و نیز برخی از متکلمین اهل سنّت همانند سعد تفتازانی، علاء قوشچی و دیگران نیز به این معنا برای کلمه «مولی» تصریح کرده اند. تفتازانی می گوید: «استعمال (مولی) به معنای متولّی و مالک امر و اولی به تصرّف در کلام عرب شایع و از بسیاری از ائمه لغت نقل شده است…».(۶)

در ادامه بخوانید:  .به بهانه ایام فاطمیه.هنوز آب از سرت نگذشته.جمله ای دلنشین از استاد اخلاق، ...

 

ج – تصریح لغویّین

 

از بزرگان لغت اشخاصی از قبیل: فرّاء، زجّاج، ابو عبیده، اخفش، علی بن عیسی رمّانی، حسین بن احمد زوزنی، ثعلب و جوهری و دیگران به معنای «اولی» برای کلمه «مولی» اشاره کرده اند.

 

ریشه واژه «مولی»

ریشه واژه «مولی»، ولایت است. اصل این ماده بر قرب و نزدیکی دلالت می کند، یعنی میان دو چیز به گونه ای از نسبت قرب برقرار است که چیز دیگری میان آنها فاصله نیست.

 

ابن فارس می گوید: «واو، لام، ی (ولی) بر قرب و نزدیکی دلالت می کند و واژه ولی به معنای قرب و نزدیکی است، و کلمه مولی نیز از همین باب است. و بر معتِق، معتَق، صاحب، حلیف، ابن عم، ناصر و جار اطلاق می شود. ریشه همه آن ها ولی به معنای قرب است».(۷)

 

راغب اصفهانی گفته است: «ولاء و توالی آن است که دو یا چند چیز به گونه ای باشند که غیر آن ها میان آن ها نباشد. این معنا برای قرب مکانی و قرب به لحاظ نسبت، دین، صداقت، نصرت و اعتقاد استعاره آورده می شود.

 

واژه وِلایت (بر وزن هِدایت) به معنای نصرت، و واژه وَلایت (بر وزن شَهادت) به معنای تولّی امر است. و گفته شده هر دو واژه یک معنا دارد و حقیقت آن همان تولّی امر است».(۸)

 

با توجه به حالات اولیه انسان در کاربرد الفاظ و این که معمولاً کلمات را در آغاز برای بیان معانی مربوط به محسوسات به کار می برد می توان گفت: واژه ولایت در آغاز برای قرب و نزدیکی خاص در محسوسات (قرب حسی) به کار رفته است، آن گاه برای قرب معنوی استعاره آورده شده است. بر این اساس هر گاه این واژه

 

در امور معنوی به کار رود بر نوعی از نسبت قرابت دلالت می کند و لازمه آن این است که ولیّ نسبت به آن چه بر آن دلالت دارد، دارای حقی است که دیگری ندارد و می تواند تصرّفاتی را بنماید که دیگری جز به اذن او نمی تواند. مثلاً ولیّ میّت می تواند در اموال او تصرف کند، این ولایت او ناشی از حقّ وراثت است. و کسی که بر صغیر ولایت دارد حقّ تصرف در امور وی را دارد. کسی که ولایت نصرت دارد می تواند در امور منصور (آن کسی که نصرتش را عهده دار شده است) تصرف کند. و خداوند ولیّ امر بندگان خویش است، یعنی امور دنیوی و اخروی آن ها را تدبیر می کند و او ولیّ مؤمنان است یعنی بر آنان ولایت خاصی دارد… .

در ادامه بخوانید:  گاهی فکر نمی‌کنیم که اینگونه باعث سقوط ما می‌شود..کلامی نورانی از امام کاظم(ع)...

 

بنابر این، معنای ولایت در همه موارد استعمال آن، گونه ای از قرابت است که منشأ نوعی تصرف و مالک بودن تدبیر است.(۹)

 

به عبارت دیگر: ولایت، نوعی اقتراب و نزدیکی نسبت به چیزی است به گونه ای که موانع و حجاب ها از میان براشته می شود …(۱۰)

 

حال اگر کسی با ریاضت های نفسانی و قابلیت هایی که برای خود ایجاد کرده، و از طرفی دیگر مورد عنایات و الطاف الهی قرار گرفته و به مقام قرب تام الهی نائل شده این چنین شخصی بر مردم از جانب خداوند ولایت پیدا می کند، ولایتی که لازمه آن این است که ولیّ نسبت به آن چه بر آن دلالت دارد، دارای حقی است که دیگری ندارد و او می تواند تصرفاتی بنماید که دیگری جز به اذن او نمی تواند. و همه این ها به اذن و اراده و مشیّت خداوند است.

 اولی و سزاوارتر در محبّت!!

زعبی در اعتراضی دیگر می گوید: «شیعه بعد از آن که (مولی) را به معنای اولی گرفته آن را به «تصرّف» نسبت داده و آن کلمه را به معنای اولی به تصرف معنا کرده اند، چرا ارتباط آن را به محبّت نداده اند؟».(۱۱)

در ادامه بخوانید:  .پیامبر اکرم (ص)خداوند انسان قوی و نیرومند را دوست داردبحار ج ۶۴ ص ۱۸۴مقام م...

 

پاسخ

اولاً: در قرآن کلمه «مولی» در معنای «متصرف در امر» به کار رفته است. خداوند متعال می فرماید: « وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاکُمْ».(۱۲) فخر رازی در تفسیرش «مولی» را به معنای آقا و متصرّف معنا کرده است.(۱۳)

 

نیشابوری نیز در ذیل آیه « ثُمَّ رُدُّوا إِلَی اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ»،(۱۴) کلمه «مولی» را به معنای متصرف گرفته می گوید: «آنان در دنیا تحت تصرفات موالی باطل بوده اند».(۱۵)

 

ثانیاً: ثابت شد که (مولی) به معنای متولّی امر به کار رفته است و فرقی بین متولّی و متصرّف نیست.

 

ثالثاً: کلمه «مولی» به معنای «ملیک» آمده، و معنای آن همان متصرف در امور است.

 

رابعاً: در جای خود به اثبات رساندیم که حدیث غدیر با معنای محبّت سازگاری ندارد، و تنها معنای مناسب با آن «متصرف در امور» و «متولّی» است.

۱- ۲۷۲. البیّنات، محمود زعبی.
_——

۲- ۲۷۳. سوره حدید، آیه ۱۵.

۳- ۲۷۴. تفسیر رازی، ج ۲۹، ص ۲۲۷.

۴- ۲۷۵. معالم التنزیل، ج ۸، ص ۲۹.

۵- ۲۷۶. الکشاف، ج ۴، ص ۴۷۶؛ زادالمسیر، ج ۸، ص ۱۶۸؛ غرائب القرآن درحاشیه تفسیر طبری، ج ۲۷،ص ۱۳۱؛انوارالتنزیل؛مدارک التنزیل،ج ۴، ص ۲۲۶؛ تفسیرجلالین و …

۶- ۲۷۷. شرح مقاصد، ج ۲، ص ۲۹۰.
_______________

 

۷- ۲۷۸. ابن فارس، معجم مقاییس اللغه، ص ۱۱۰۴.

۸- ۲۷۹. راغب اصفهانی، مفردات، ص ۵۳۳.
________________

۹- ۲۸۰. المیزان، ج ۶، ص ۱۲.

۱۰- ۲۸۱. همان، ج ۵، ص ۳۶۸.

________________

۱۱- ۲۸۲. البیّنات.
۱۲- ۲۸۳. سوره حج، آیه ۷۸.
۱۳- ۲۸۴. تفسیر رازی، ج ۲۳، ص ۷۴.
۱۴- ۲۸۵. سوره انعام، آیه ۶۲.
۱۵- ۲۸۶. تفسیر نیشابوری، ج ۷، ص ۱۲۸.

انتهای پیام

نصر قم در شبکه های اجتماعی:  | |

کلید واژه ها

نظر دهید

  • پیشنهاد شده

  • نصر قم

    اینستاگرام نصر قم
    اخبار قم
  • آخرین مطالب متن

    آخرین مطالب